Bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy: VÌ SAO CAI NGHIỆN RƯỢU BIA KHÓ NHƯ CAI NGHIỆN MA TUÝ
Vào cái tuổi 80 xưa nay hiếm, nhưng với tấm lòng nhiệt huyết, người Cựu Công an Nguyễn Hữu Khánh Duy vẫn luôn nóng bỏng, say mê và đầy trách nhiệm đối với xã hội mà trong đó không thể thiếu những người nghiện rượu bia và ma tuý. Thời trẻ, ông từng là một Bác sĩ – Cụm phó cụm Điệp báo chính trị A10, Ban An ninh Sài Gòn Gia Định hoạt động bí mật trong Sư đoàn Thuỷ quân Lục chiến quân đội Việt Nam Cộng Hoà, một đơn vị sừng sỏ nhất với việc uống rượu bia như uống nước nên ông đã chứng kiến biết bao tệ hại do uống rượu bia gây nên. Sau giải phóng, ông công tác trong lực lượng Công an TPHCM. Năm 1999 khi về hưu, ông cùng các cựu chiến binh lập ra Trung tâm cai nghiện Ma túy Thanh Đa và đến nay đã điều trị hơn hai chục ngàn người nghiện rượu bia và ma tuý. Trung tâm cai nghiện Thanh Đa được đánh giá là một trong những trung tâm cai nghiện rượu bia và ma tuý tốt nhất cả nước.
Rượu bia là một loại ma tuý hợp pháp, thời gian dài sử dụng người nghiện rượu đã gây ra nhiều hệ lụy cho cá nhân, gia đình và xã hội. Nhận thấy công tác phòng chống và điều trị nghiện rượu bia là quan trọng: ngày 11/10/2024, THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ đã ký Quyết định số 1169/QĐ-TTg phê duyệt ĐỀ ÁN TRUYỀN THÔNG PHÒNG, CHỐNG TÁC HẠI CỦA RƯỢU, BIA đến năm 2030.
Vấn đề lạm dụng rượu, bia đã trở thành mối quan tâm lớn của toàn xã hội - nếu không được can thiệp kịp thời, người nghiện rượu bia có thể gặp các biến chứng thần kinh, tim mạch và nhiều loại tổn thương khác dẫn đến tử vong.
Rượu bia được coi là một loại ma tuý hợp pháp, đa số người sử dụng rượu với liều lượng vừa phải và uống trong những dịp lễ hội, tuy nhiên vẫn có một số không ít đã sử dụng rượu bia với liều cao một thời gian rất dài trên nhiều năm và hàm lượng rượu bia tăng dần làm tổn thương rất nhiều bộ phận trong cơ thể gây ra nhiều vấn đề về sức khoẻ và trật tự - an toàn xã hội.
NGUYÊN NHÂN SỬ DỤNG RƯỢU BIA RẤT ĐA DẠNG:
Buồn cũng uống, vui cũng uống – thành công cũng uống, thất bại cũng uống; đám cưới cũng uống, đám ma cũng uống – sáng uống, trưa uống, chiều uống, tối uống.
Người nghèo uống rượu đế, nhâm nhi vài con sò, con ốc, trái cóc, trái xoài, người giàu uống rượu tây trong các nhà hàng sang trọng. Thanh niên uống la hét, người già uống nhâm nhi, ngẫm nghĩ sự đời. Chưa có một chất gây nghiện đặc biệt nào được sử dụng nhiều như rượu ở nước ta.
Đa số rượu bia được sản xuất thủ công từ bột gạo, bột nếp đến vỏ cây, bã mía, củ sắn, lá rừng… Nhiều nhà biết cách làm rượu. Do đó giá rượu bia rẻ, thậm chí rất dễ kiếm, vì vậy việc tìm kiếm rượu bia không khó khăn như tìm kiếm ma tuý.
Lạm dụng rượu bia lâu ngày đưa đến chứng nghiện rượu bia, để lại nhiều tác hại cho cá nhân, gia đình và xã hội:
TÁC HẠI CỦA VIỆC SỬ DỤNG RƯỢU BIA
Thống kê cho thấy hơn 33% các vụ bạo lực gia đình xuất phát từ việc sử dụng rượu bia
Trong dự thảo tờ trình dự án LUẬT PHÒNG, CHỐNG TÁC HẠI CỦA RƯỢU, BIA, Bộ Y tế đã chỉ ra tác hại của rượu bia đối với những vấn đề kinh tế, xã hội. Theo Bộ Y tế, bên cạnh những vấn đề về kinh tế, sức khỏe, an toàn giao thông, sử dụng rượu, bia còn là tác nhân gây bạo lực gia đình, tội phạm, mất an ninh trật tự. Khoảng gần 30% số vụ gây rối trật tự xã hội, 33,7% các vụ bạo lực gia đình có nguyên nhân xuất phát từ việc sử dụng rượu, bia. Sử dụng rượu, bia còn ảnh hưởng đến tâm lý, sức khoẻ của những người xung quanh, gia đình và cộng đồng. Đồng thời, những tổn thất do bị xói mòn về văn hóa, lối sống, đạo đức và chất lượng giống nòi bởi sử dụng rượu, bia gây ra là những gánh nặng xã hội nghiêm trọng không thể so sánh và rất khó lượng hóa.
Một số không ít gia đình có trẻ em bị: người thân uống rượu bia đánh đập, phải chứng kiến bạo lực nghiêm trọng liên quan đến rượu, bia trong gia đình, bị bỏ mặc, thiếu sự chăm sóc bảo vệ của người lớn, gia đình không còn tiền để chi cho các nhu cầu thiết yếu cho trẻ do thành viên hộ gia đình sử dụng rượu bia gây ra.
Trong số các hộ gia đình có người uống rượu bia, hộ gia đình phải đối mặt với các vấn đề: bạo lực gia đình liên quan đến rượu, bia, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình bị ảnh hưởng; người uống rượu bia không muốn hoặc không đủ sức khỏe để lao động, kiếm sống, để đảm đương các công việc gia đình.
Tình trạng bạo lực gia đình và thành viên hộ gia đình bị chấn thương liên quan đến rượu bia xảy ra phổ biến.
Đối tượng Mai Văn Khanh giết người trong lúc say rượu, lãnh án 07 năm tù
Có thể nói, tác hại do sử dụng rượu, bia gây ra đối với sức khỏe và kinh tế - xã hội ở nước ta đang ngày càng trầm trọng và gia tăng tỷ lệ thuận với mức độ gia tăng tiêu thụ rượu, bia.
Cả nước có đến 20% tai nạn giao thông do sử dụng rượu bia
Cục Cảnh sát giao thông thống kê từ năm 2022 - 2024, cả nước có đến 20% số vụ tai nạn giao thông xảy ra liên quan đến việc người điều khiển phương tiện có sử dụng rượu, bia. Theo đó, cứ có 5 người chết hoặc bị thương trong các vụ tai nạn giao thông thì có 1 người chết hoặc bị thương do lái xe có sử dụng rượu, bia.
Riêng TP.HCM, năm 2024 xảy ra 1.459 vụ tai nạn giao thông làm chết 472 người và 863 người bị thương. Trong đó có 352 vụ (24,12%) tai nạn giao thông có liên quan nồng độ cồn, làm 132 người chết và 265 người bị thương.
Trong 20% vụ tai nạn giao thông trên, có 34% nạn nhân tử vong có liên quan tới rượu, bia
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, tại Việt Nam, mỗi năm có tới 34% số ca tử vong do va chạm giao thông đường bộ ở Việt Nam có liên quan đến rượu bia. Con số này tăng cao vào các ngày lễ, Tết.
Do sử dụng rượu bia một thời gian dài gây nhiều bệnh lý, người nghiện rượu bia bị tổn thương rất nhiều bộ phận cơ thể. Người nghiện rượu bia mất khả năng lao động về tinh thần cũng như thể chất.
Về mặt tinh thần: do phụ thuộc rượu bia, người nghiện rượu bia bị tổn thương hệ thống thần kinh não bộ, rối loạn nhận thức, hành vi, nhân cách, suy giảm trí nhớ và phát sinh nhiều bệnh tâm thần. Thiếu rượu bia người nghiện bị hội chứng cai đôi khi rất nặng dẫn đến tình trạng sảng rượu, hôn mê, có thể dẫn đến tử vong.
- Khác với nhiều người lầm tưởng, rượu bia không phải là chất kích thích mà là một chất làm suy giảm cả hai quá trình hưng phấn và ức chế của hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, do rượu bia làm sự ức chế giảm mạnh trong lúc sự hưng phấn ít hơn nên gây ra quá trình hưng phấn giả tạo. Người nghiện rượu bia cảm thấy giảm lo âu, hăng hái, nói nhiều, hoạt động nhiều nhưng thiếu chính xác, lời nói không được kiềm chế, xuồng xã hay khoe khoang, tự cao tự đại hoặc xúc phạm người khác. Khi nồng độ rượu bia trong máu trên 0.3% sẽ bị rối loạn tư duy, tri giác, vận động. Khi nồng độ rượu bia từ 0.4% đến 0,5% cả hai quá trình hưng phấn và ức chế bị suy giảm, người uống rượu bia có thể dẫn đến hôn mê. Khi nồng độ rượu bia đến 0,6% đến 0,7% thì người uống rượu có thể bị tử vong.
Về mặt thể chất: Ngoài việc gây tổn thương hệ thống thần kinh, rượu bia còn gây nên thương tổn về mặt thể chất:
RỐI LOẠN CHUYỂN HOÁ
Rượu bia gây chán ăn cản trở sự hấp thu, rối loạn chuyển hóa các chất dinh dưỡng. Người nghiện bị giảm vitamine B12, acid folic gây thiếu máu, giảm vitamine B1, vitamine B6, gây rối loạn điện giải: nhất là kali, clo, canxi, natri... gây rối loạn nhịp tim, liệt cơ. Đồng thời nghiện rượu bia làm giảm đường máu gây run, co giật, mệt mỏi, viêm dây thần kinh ngoại vi gây liệt mềm, mất trí.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN HỆ TIM MẠCH:
Hệ thống tim mạch bị ảnh hưởng bởi rượu bia. Tại thời điểm uống, rượu bia có thể gây tăng nhịp tim và huyết áp tạm thời. Về lâu dài, uống quá nhiều rượu bia có thể dẫn đến nhịp tim tăng liên tục, huyết áp cao, cơ tim yếu và nhịp tim không đều. Tất cả đều có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ do rượu bia.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN GAN:
Một lượng lớn rượu bia được chuyển hóa tại gan, do đó gan bị suy yếu, ngộ độc dẫn đến gan dễ bị nhiễm mỡ, vàng da, chán ăn, đau hạ sườn phải và rối loạn tiêu hóa. Người nghiện rượu bia lâu năm có khả năng bị xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch, giãn tĩnh mạch thực quản đôi khi gây vỡ tĩnh mạch thực quản, mất máu cấp và có thể dẫn đến tử vong, cổ chướng, chứng vú to, lách to, viêm tụy, phù chân, có thể dẫn đến ung thư gan.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN HỆ TIÊU HÓA:
- Rượu gây kích thích, viêm niêm mạc dạ dày, viêm teo dạ dày, loét dạ dày và xuất huyết dạ dày, viêm loét hành tá tràng, trào ngược thực quản gây cảm giác buồn nôn. Trường hợp nặng có thể thủng bao tử.
- Đường tiêu hoá hấp thu kém, tiêu chảy thường gặp.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN TUYẾN YÊN:
Gây rối loạn tăng trưởng, rối loạn kinh nguyệt, suy giảm khả năng tình dục.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN TUYẾN TỤY:
Tuyến tụy giúp tiêu hóa thức ăn và điều hòa quá trình trao đổi chất. Lệ thuộc rượu bia gây tổn thương, xơ hoá, hoại tử tế bào tuyến tuỵ gây sút cân, tiêu chảy, viêm tuỵ cấp, đái tháo đường...
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN XƯƠNG VÀ CƠ:
Rượu bia ảnh hưởng đến sự phối hợp và làm tăng khả năng chấn thương. Sử dụng rượu bia trong thời gian dài có thể dẫn đến teo và yếu cơ, loãng xương (xương mỏng đi) và gãy xương.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA TRÊN MIỆNG:
Miệng và cổ họng tiếp xúc với rượu bia ngay sau khi uống. Rượu bia có thể làm hỏng tuyến nước bọt, kích ứng miệng và lưỡi, dẫn đến bệnh nướu răng, sâu răng và thậm chí mất răng. Uống quá nhiều còn gây nói lắp.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA ĐẾN SỨC KHỎE TÌNH DỤC:
Sử dụng rượu bia nặng mãn tính có thể dẫn đến rối loạn chức năng cương dương ở nam giới và vô sinh ở nam và nữ. Uống rượu bia quá mức cũng có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non và thai chết lưu ở phụ nữ.
TÁC HẠI CỦA RƯỢU BIA ĐẾN HỆ THỐNG MIỄN DỊCH:
Uống quá nhiều có thể làm suy yếu hệ thống miễn dịch khiến cơ thể khó chống lại bệnh tật hoặc nhiễm trùng. Người uống rượu bia mãn tính có nhiều khả năng mắc các bệnh như viêm phổi, bệnh lao…
TĂNG NGUY CƠ GÂY UNG THƯ:
Rượu bia và chất chuyển hóa của nó (acetaldehyde) là chất gây ung thư. Nguy cơ phát triển ung thư do rượu tăng theo lượng rượu sử dụng.
Sử dụng rượu bia mãn tính có thể làm tăng nguy cơ phát triển nhiều dạng ung thư, bao gồm ung thư miệng, thực quản, cổ họng, gan, tuyến tụy, vú và ruột kết…
CAI NGHIỆN RƯỢU BIA KHÓ NHƯ CAI NGHIỆN MA TUÝ
Trong văn hóa của con người Việt Nam, việc uống rượu bia đã trở nên quá bình thường trong tập quán dân gian, lễ hội, trong quan hệ hàng ngày, thậm chí còn có quan điểm uống rượu bia là củng cố tình bằng hữu. Số người bị stress, thất bại trong cuộc sống hoặc có nỗi buồn cũng tìm đến rượu bia để tiêu sầu. Đa số các buổi họp mặt, liên hoan phải có rượu, và uống "không say – không về"!
Nhiều người cho rằng, rượu bia chỉ là một thức uống giải trí, không nguy hiểm bằng các chất kích thích bất hợp pháp khác. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định việc cai nghiện rượu bia có những thách thức và nguy hiểm, thậm chí có mặt còn khó khăn hơn cai nghiện ma tuý. Khi một người nghiện nặng ngưng uống rượu bia đột ngột, cơ thể phản ứng dữ dội hơn rất nhiều so với việc ngưng ma túy.
Nghiện rượu bia làm hệ thần kinh trung ương bị ức chế. Khi cai rượu bia làm mất đi lượng cồn quen thuộc, hệ thần kinh sẽ bị kích thích quá mức gây ra biến chứng sảng run rất nghiêm trọng.
Ngoài ra, cai rượu bia còn gây ra ảo giác kinh hoàng. Người bệnh thường xuyên nhìn thấy hoặc cảm thấy những thứ không có thật như: côn trùng bò trên da, quái vật, hoặc những hình ảnh đe dọa mạng sống... Gây co giật toàn thân: Các cơn co giật kiểu động kinh có thể xảy ra, dễ dẫn đến chấn thương cơ thể hoặc ngạt thở.
Để cai nghiện rượu bia thành công phải trải qua một quá trình không kém khó khăn, phức tạp, đòi hỏi ý chí và sự kiên trì của bệnh nhân và gia đình. Cai nghiện rượu bia cần được thực hiện tại trung tâm cai nghiện nội trú hoặc tại bệnh viện. Cán bộ điều trị cần xác lập một kế hoạch điều trị theo từng đối tượng bao gồm điều trị bằng thuốc, các biện pháp điều trị không dùng thuốc nhằm giúp người nghiện chuyển đổi nhận thức, hành vi, nhân cách và không còn thèm nhớ rượu.
Chưa có chất gây nghiện nào được sử dụng phổ biến và rộng rãi như rượu, bia tại Việt Nam. Việc uống rượu bia thường xuyên, với số lượng lớn và thiếu kiểm soát sẽ dần hình thành thói quen khó bỏ, lâu dài dẫn đến nghiện, gây tổn hại nghiêm trọng đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Quá trình cắt cơn nghiện rượu bia bắt buộc phải diễn ra tại các cơ sở y tế có chuyên môn. Không tự ý cai rượu tại nhà. Người nghiện được theo dõi thường xuyên, phát hiện kịp thời các rối loạn về tâm thần và tim mạch để kịp thời điều trị. Trong suốt quá trình điều trị người nghiện rượu bia phải được hỗ trợ tâm lý để vượt qua giai đoạn cai nghiện.
Theo bác sĩ Duy, chương trình điều trị nghiện rượu bia tại bệnh viện hoặc các cơ sở cai nghiện phải được xây dựng bài bản, lâu dài kết hợp với cắt cơn nghiện, chống tái nghiện bằng thuốc và các liệu pháp không dùng thuốc, đồng thời phải điều trị các rối loạn tâm thần và bệnh lý kèm theo do sử dụng rượu bia gây ra.
Giống như cai nghiện ma tuý sau khi cắt cơn là giai đoạn chống tái nghiện rượu bia.
CHỐNG TÁI NGHIỆN RƯỢU BIA
Là một giai đoạn khó khăn và kéo dài từ 1 đến 2 năm. Có hai liệu pháp chống tái nghiện rượu bia
LIỆU PHÁP DÙNG THUỐC:
1. Thuốc Disulfiram:
- Làm người nghiện khó chịu khi uống rượu bia dù một lượng rất nhỏ. Tác dụng bao gồm: buồn nôn, ói mửa, đỏ bừng mặt, nhức đầu, đau ngực, mắt mờ, ra mồ hôi, khó thở, lo lắng, rối loạn tâm thần nên đa số người nghiện rượu rất sợ không chịu uống thuốc này nữa.
2. Thuốc Naltrexone:
Naltrexone làm người nghiện sử dụng rượu bia không có cảm giác thèm nhớ nữa, thuốc có tác dụng phụ là hại gan, trong khi đa số những người nghiện rượu bia gan bị tổn thương nặng nên khi sử dụng thuốc này phải theo dõi chặt chẽ chức năng của gan để giảm liều hoặc ngưng thuốc.
3. Thuốc Acamprosate:
- Cơ chế tác dụng hiện nay chưa được giải thích rõ ràng, nhưng thuốc có tác dụng làm giảm sự thèm muốn uống rượu bia.
Trên kinh nghiệm của hơn 25 năm điều trị cai nghiện ma tuý chúng tôi nhận thấy rằng các liệu pháp điều trị ngoại trú chống tái nghiện rượu bia bằng thuốc có những giới hạn nhất định, do người nghiện có điều kiện tái sử dụng lại rượu bia do mua bán rượu dễ dàng và hợp pháp. Thường họ không uống thuốc chống tái nghiện rượu đều đặn. Việc tái nghiện rượu bia hầu như là không thể tránh khỏi.
LIỆU PHÁP KHÔNG DÙNG THUỐC:
Người nghiện được điều dưỡng phục hồi nội trú trong một môi trường năng động: Rất khác các cơ sở cai nghiện rượu hiện nay, Trung tâm Cai nghiện Thanh Đa chú trọng nhiều vấn đề điều dưỡng phục hồi chống tái nghiện trong môi trường nội trú để cách ly hẳn với uống rượu bia. Người cai nghiện nội trú được điều trị các bệnh phát sinh, phục hồi sức khoẻ, luyện tập vật lý trị liệu, ăn uống theo chế độ bệnh lý và được tư vấn tâm lý, hát karaoke, vui chơi giải trí, giải quyết những vướng mắc trong cuộc sống và có điều kiện sinh hoạt chung với nhau trong một môi trường lành mạnh. Với thời gian điều nội trú người nghiện được củng cố và tăng cường nhận thức hành vi, quên dần rượu bia
Người nghiện rượu bia đa số là người cao tuổi với một thời gian dài hơn 10 năm sử dụng rượu bia nên phát sinh nhiều bệnh tật đã tàn phá nhiều bộ phận cơ thể người nghiện như: hệ thần kinh, tim mạch, gan thận, cơ khớp, tiêu hóa do đó việc chăm sóc sau cắt cơn rất quan trọng. Người nghiện rượu bia cao tuổi ít trách nhiệm trong việc kiếm tiền nuôi sống gia đình, chế độ học tập và quản lý nhẹ nhàng, môi trường cai nghiện thông thoáng, vui vẻ do đó họ yên tâm điều trị.
Tại Thanh Đa sau thời gian cắt cơn đầy khó khăn, người nghiện rượu được tiếp tục điều dưỡng phục hồi chữa trị các bệnh phát sinh do sử dụng rượu bia.
Trung tâm đã có sẵn một đội ngũ cán bộ với đủ các chuyên ngành để chăm sóc, theo dõi: thạc sĩ tim mạch, chuyên khoa tâm thần, chuyên khoa lão khoa, chuyên khoa nội khoa, chuyên khoa tâm lý, cử nhân điều dưỡng phục hồi, cử nhân công tác xã hội, dàn cán bộ hầu hết đều tốt nghiệp đại học hoặc trên đại học và đã qua lớp chăm sóc người bệnh.
Khác với các trung tâm cai nghiện ma túy, việc chống thẩm lậu rượu bia vào Trung tâm không phải là vấn đề khó khăn, vấn đề chính là lưu giữ được người nghiện ở lại tiếp tục điều dưỡng phục hồi, cách ly được với môi trường xã hội để quên dần rượu bia.
Để đạt được mục đích trên, Khu điều dưỡng phục hồi cho người nghiện rượu được thành lập bên bờ sông Thanh Đa thoáng mát với phong cảnh đẹp, tao nhã. Vào đây người nghiện rượu được chăm sóc chu đáo, được tư vấn bởi các cháu đoàn viên có trình độ, các cán bộ đủ các vùng miền, nhất là các cựu chiến binh với nhiều kinh nghiệm tiếp cận với người cao tuổi nghiện rượu.
Tận dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục hồi chức năng, dàn cán bộ phục vụ và chuyên môn - Trung tâm còn là nơi quy tụ được các cựu chiến binh, cựu công an, các tổ chức chính trị xã hội của phường, hội thái cực trường sinh TP.HCM, biến nơi đây thành một môi trường năng động, khiến những người cai nghiện rượu ở đây không còn cảm thấy cô đơn, có bạn tâm tình và hăng hái tập luyện. Họ tiếp cận, nói chuyện với nhau rất vui vẻ, nhiều người cai nghiện đã nói “Chắc tôi ở đây lâu đấy! Về sớm làm khó cả gia đình mà còn dễ uống lại.”